Toen Stavoren 950 jaar geleden stadsrechten kreeg, heette het nog Staveren en dat bleef zo tot 1600. Daarna werd het afwisselend Staveren en Stavoren genoemd. In 1040 was het al een stad want er was een munthuis waar munt werd geslagen en er was dus blijkbaar al een handelsdrukte van belang.












Omstreeks 1061 kreeg het met toestemming van keizer Hendrik IV stadsrechten van graaf Egbert I. Zo kreeg Staveren een eigen rechtspraak en tolvrijheden door het gehele Roomse Rijk. Bovendien kreeg de stad een stadswapen gekroond met een gouden kroon en voorzien van de gekruiste bisschopsstaven die herinneren aan haar beschermheren: de aartsbisschop van Keulen en de bisschop van Utrecht.






En daarmee mag Staveren dan de oudste stad met stadsrechten van Nederland worden genoemd.




Het middeleeuwse stadszegel

In de Hanze was het gebruikelijk om oorkonden en brieven te bezegelen met een stadszegel. Nu heeft Staveren verschillende zegels gehad, maar het hierbij afgebeelde zegel uit de 14de eeuw is misschien wel één van de mooisten van het middeleeuwse Europa met het opschrift SIGILLUM BURGIENSUM DE STAVRIA (zegel van de burgers van Staveren).



 




Voorin het geladen koggeschip zit daar Odulfus, de stichter van het Staverse klooster in 838 dat later uitgroeide tot de abdij Sint Odulfus. Hij wijst naar een hand rechtsboven het schip, de gulle gever van gunstige wind. Het is de hand van de Drie Eenheid en daarom stuurt de schipper een scheepsmaat naar boven om de zeilbanden los te maken want ‘als God wind geeft, geef ik zeil.’ De drie haringen onder het schip verwijzen naar eerlijkheid en trouw waarmee zeelieden met elkaar in zee behoren te gaan vanwege de zeewaardigheid van schip, bemanning en vracht. De twee maansikkels en de vier sterren wijzen op een behouden vaart, want met opkomende maan blijft de hemel vaker helder en blijven de wind en het weer vaker stabiel. Het ziet er allemaal veelbelovend uit en ademt de sfeer van opkomst en bloei zoals dat in de eerste helft van de 14de eeuw inderdaad nog op Staveren van toepassing is.




Handel en verval
Nog voor de Hanze als stedenbond ontstond, werd er gehandeld door Hansas of samenwerkingsverbanden van kooplieden. De Hansas werden in het buitenland vertegenwoordigd door Aldermannen die bemiddelden tussen de Hansas en de plaatselijke overheid. Bovendien dienden zij ook als bevrachters. Zo woonde er in de 13de eeuw nog ene Simon van Stavere in Lennem-Kings Lynn-Oost-Engeland die daar de Staverse Engelandvaardershansa vertegenwoordigde zoals de Staverse Rijnvaardershansa in Keulen werd vertegenwoordigd door ene Herman de Stavere. De Hollands-Friese oorlogen van 1345 tot 1422 maakten een einde aan de middeleeuwse bloei van de stad en waar de handel verdwijnt, verdwijnen ook de middelen tot dijks- en havenonderhoud die toen nog plaatselijk moesten worden opgebracht. Zo verwoestte de zee het grootste gedeelte van Oud-Staveren en bleef er alleen nog maar die bekende legende over het Vrouwtje van Stavoren, die eigenlijk meer een sprookje is. Gelukkig richtte de stad zich langzaam weer op en vonden hier in de 17de eeuw alweer de helft van alle Friese Ommelandvaarders hun thuishaven. 
Lees hier een uitgebreidere beschrijving van de Hansas en Hanze van Staveren.